โลกของโซฟี : โยสไตน์ กอร์เดอร์
นวนิยายนอร์เวย์ : เส้นทางจินตนาการสู่ประวัติศาสตร์ปรัชญา
สายพิณ ศุพุทธมงคล : แปล
สำนักพิมพ์ : คบไฟ
โซฟี อามุนด์เซ่น เด็กหญิงวัย ๑๔ ปีเดิมทีเธอเป็นเด็กหญิงธรรมดา ที่ตื่นเช้ามาแต่งตัวทานอาหารออกนอกบ้านไปร่ำเรียนสิ่งต่างๆที่ผู้ใหญ่ที่อยู่ในโรงเรียนสอนสั่ง เย็นวันหนึ่งหลังเลิกเรียน โซฟีเดินทางกลับบ้านเช่นเดิมและเช่นเคย หากแต่วันนี้ บางสิ่งบางอย่างรอคอยเธออยู่ที่ตู้จดหมาย
ซองจดหมายสีขาวหน้าซองจ่าชื่อผู้รับเป็น “โซฟี อามุนด์เซ่น” ภายในมีคำถามสั้นๆเป็นการเปิดเรื่องราวการเดินทางเพื่อเรียนรู้ความเป็นมาของ”ปรัชญา” ของเด็กหญิงที่ชื่อโซฟี
“เธอคือใคร?”
คำถามเช่นนี้ข้าพเจ้าลองถามตัวเองดูบ้าง ลองถามว่าถ้าเปลี่ยนจากโซฟีเป็นข้าพเจ้าในวันนั้น ในวันที่อายุ ๑๔ ปีข้าพเจ้าจะทำอย่างไรกับซองคำถามสีขาวนี้ อาจจะโยนทิ้งไปแล้วบ่นว่า “ใครแม่งกวนเล่นอะไรวะ” ในวัย ๑๔ ปีในบ้านเราย่อมถือว่าเริ่มเป็นผู้ใหญ่แล้วนั้นเพราะว่าเริ่มที่จะมีรหัสประชาชนเป็นของตัวเอง ในทางหนึ่งอาจหมายถึงว่าเป็นวัยที่กำลังเหมาะสมที่จะเรียนรู้อะไรที่ต้องใช้เหตุผล ตั้งคำถาม ขบคิดที่มาและสร้างกระบวนการเรียนรู้ด้วยตัวเอง
ซองจดหมายสีขาวที่มาพร้อมคำถามและซองเอกสารสีน้ำตาล เป็นส่วนหนึ่งในกระบวนการเรียนรู้ของโซฟี และผู้อ่าน โยสไตน์ กอร์เดอร์ ใช่ความสงสัยเดินเรื่องราวของ ประวัติศาสตร์ของปรัชญา(ตะวันตก) ได้อย่างน่าสนใจ
บรรดานักปราญ์ทั้งหลายค่อยๆต่อแถวกันออกมานำเสนอคำถามความคิดที่เขามีต่อชีวิต และโลก ข้าพเจ้าเองเพิ่งล่วงเดินทางพร้อมกับโซฟีมาแค่ตอนยุคของเพลโตใหม่ แต่ก็พอไล่เรียงแนวคิดของ โสกราติส เพลโต อริสโตเติล ออกบ้าง ทั้งเมื่อก่อนไม่เคยคิดจะสนใจเลย ด้วยความหนาขนาด ๕๐๐ กว่าหน้า หนังสือเรื่องนี้อาจทำให้ท่านดูเหนื่อยตาไปเลยทีเดียว (จริงๆแบ่งเป็นภาคๆเป็นช่วงๆ สัก ๓ เล่มกำลังดีขอรับ) ด้วยว่านี่เป็นประวัติศาสตร์ตั้งแต่นักปรัชญาสมัยก่อน คศ. เสียอีกลากยาวมาจนถึง ฟรอยด์ เรื่องราวสลับกันไประหว่างโลกของโซฟี และความคิดของคนในอดีต
เอาละ เหลือแค่คำถามเดียว “การให้คุณค่ากับสิ่งหนึ่งมากกว่าสิ่งอื่นหมายความว่าอย่างไร?” นี่ก็เป็นอีกเรื่องหนึ่งที่อภิปรายมากในห้องเรียน เช่นการขับรถให้ไปถึงที่หมายปลายทางได้เร็วขึ้นอาจเป็นเรื่องดี แต่ถ้าเราขับรถนำไปสู่การทำลายป่าและสร้างมลพิษต่อสิ่งแวดล้อม เราก็กำลังเผชิญกับปัญหาเชิงคุณค่า หลังจากไตร่ตรองอย่างรอบคอบ โซฟีคิดว่าเธอได้ข้อสรุปว่า ป่าที่สมบูรณ์และสภาพแวดล้อมที่บริสุทธิ์มีคุณค่ามากกว่าการไปถึงที่ทำงานเร็วๆ เธอยกตัวอย่างอีกหลายตัวอย่าง ตอนท้ายเธอเขียนว่า
“ในความเห็นของหนู หนูคิดว่าปรัชญาเป็นวิชาที่สำคัญกว่าไวยกรณ์อังกฤษ ด้วยเหตุนี้ จึงเป็นเรื่องที่สมเหตุสมผลในเชิงคุณค่ามากกว่าที่จะใส่วิชาปรัชญาลงในตารางสอน และลดชั่วโมงเรียนภาษาอังกฤษลงสักหน่อย”
ตอนช่วงพักสุดท้ายครูดึงโซฟีไปคุยด้วย
“ครูอ่านคำตอบวิชาศาสนาของเธอแล้ว” ครูบอก “มันอยู่ตอนบนๆของกระดาษคำตอบ”
“หนูหวังว่ามันจะให้อาหารสมองแก่ครูบ้าง” (หนูโซฟีถ้ามาอยู่บ้านเราสงสัยโดนตีก้นลายแหงๆ)
“นั่นละคือสิ่งที่ครูอยากจะคุยกับเธอ คำตอบของเธอค่อนข้างจะเป็นผู้ใหญ่ น่าแปลกมาก และเชื่อมั่นในตัวเอง ว่าแต่เธอทำการบ้านรึเปล่า โซฟี?”
โซฟีอิดออดเล็กน้อยก่อนตอบ
“ก็ไหนครูบอกเองว่าการมีจุดยืนของตัวเองเป็นเรื่องสำคัญไงคะ”
“ใช่ ครูพูดอย่างนั้น.. แต่มันก็ต้องมีขอบเขต”โซฟีมองสบตาครูตรงๆ เธอคิดว่าเธอมีสิทธิ์ทำได้เมื่อคิดถึงสิ่งที่เธอเพิ่งประสบมาเมื่อเร็วๆนี้
“หนูเริ่มเรียนวิชาปรัชญาค่ะ” โซฟีบอก ” เป็นพื้นฐานที่ดีสำหรับการสร้างจุดยืนให้กับตัวเอง”
“แต่มันไม่ได้ทำให้ครูให้คะแนนเธอง่ายขึ้นเลย เธออาจจะได้ D หรือไม่อย่างนั้นก็ A
“ครูหมายความว่าเพราะหนูตอบถูกต้อง หรือไม่ก็ผิดสนิทเลยใช่ไหมคะ?”
“เอาเป็นว่าเธอได้ A ก็แล้วกัน” คุณครูว่า
“แต่คราวหน้า เธอต้องทำการบ้านมานะ”
ความน่าสนใจในเนื้อหาของหนังสือเล่มนี้อาจจะเป็นการ นำเอาแนวคิดของนักปรัชญาในแต่ละยุคแต่ละสมัยมาหักล้างถกเถียงกระมังครับ นั่นจึงดูเหมือนว่าเรากำลังนั่งมองคนต่างความคิดนั่งคุยกัน (ข้าพเจ้าคิดเช่นนั้นนะ) ซึ่งพอจบยุคหนึ่งตอนหนึ่ง เรื่องราวก็จะดำเนินในแบบที่ว่า สรุปความรู้ที่โซฟีได้เรียนมาจากนักปรัชญาลึกลับที่เขียนจดหมายถึงโซฟี นัยว่าเป็นคุณครูสอนปรัชญาไปในตัว
คำว่าครูจึงมิได้หมายถึงบุคคลที่ยืนอยู่หน้ากระดานดำหน้าชั้นเรียนเท่านั้น การเรียนรู้เกิดขึ้นได้ทุกหนแห่ง หากแต่การที่จะสร้างบรรยากาศให้เกิดการเรียนรู้นั้นไม่ใช่ว่าเป็นเรื่องง่าย สมัยก่อนนั้นเรารู้จักการศึกษาว่าเป็นเรื่องที่ว่าด้วย การเรียน-การสอน แต่ดูเหมือนสมัยนี้นั้นเราจะให้ความสำคัญกับการสอนมากกว่าการเรียน นักเรียนคือผู้รับฟังความรู้จาก ผู้สอน ข้าพเจ้าอยากใช้คำว่า “การถ่ายข้อมูล” มากกว่าการเรียนรู้ คำโบราณที่ว่า “ความรู้ท่วมหัว เอาตัวไม่รอด ” มีตัวอย่างให้เราท่านได้เห็นอยู่ถมไป แต่เดี้ยวนี้อาจมีเพิ่มมาใหม่เป็น “เงินทองท่วมหัว เอาตัวไม่รอด ” นั่นจึงน่าเป็นสิ่งที่สะกิดใจพวกเราได้ว่า
เมื่อก่อนนั้น เราได้ถูกสั่งสอนให้หาความรู้เพื่อใช้ความรู้ประกอบกรรมมาหาเงิน พอมีเงินจะได้อยู่สุขสบาย แต่เดี้ยวนี้เล่า ความคิดเหล่านนั้นเริ่มจะไม่ถูกต้องไปเสียทีเดียวแล้ว ความรู้ยังคงเป็นสิ่งสำคัญจริง แต่ที่สำคัญกว่าความรู้และเงินทองคืออะไร อะไรที่ทำให้เราอยู่รอดได้อย่างแท้จริง? มาลองนึกดูแล้วหากเช้าวันหนึ่งข้าพเจ้าตื่นขึ้นมาเปิดตู้จดหมายพบซองสีขาวภายในเขียนว่า
“อะไรคือความสุขที่แท้จริง?”
ข้าพเจ้าอาจจะโยนจดหมายนั้นทิ้งแล้วบ่นกับตัวเองว่า “เดี้ยวนี้ยังมีคนเขียนจดหมายใส่ซองกันอีกหรือ” อาจเป็นเช่นนั้นและอาจไม่เป็นเช่นนั้น ว่าแต่พวกเหล่าท่านที่นั่งจ้องจอใสเหล่านี้เล่า เป็นท่านเจอแบบนี้บ้าง
“ท่านจะทำอย่างไร ?”
“เราไม่ต้องกังวลเรื่องความตาย เพราะตราบที่เรายังมีชีวิตอยู่ ความตายก็ยังมาไม่ถึง
และเมื่อความตายมาถึง… เราก็ไม่อยู่แล้ว “
-อีพิคิวรุส-
จินย้ง ; Jin Yong ; 金庸 ; Louis Cha) เป็นนักเขียนนิยายจีนกำลังภายในที่ได้รับความนิยมมาก. เกิดเมื่อ 6 มิถุนายน พ.ศ. 2468 ที่ เมืองไห่หนิง มณฑลเจ๋อเจียง จบมหาวิทยาลัยฉงชิ่ง มณฑลเสฉวน กิมย้งมีหนังสือพิมพ์เป็นของตัวเอง ชื่อ “หมิงเป้า” ปัจจุบัน กิมย้ง ยังมีชีวิตอยู่ และดูแลกิจการหนังสือพิมพ์
